Page 111 - Demo

109Romantizmi %u00ebsht%u00eb quajtur ndryshe edhe epoka e pavar%u00ebsis%u00eb s%u00eb njeriut. Heroi romantik %u00ebsht%u00eb n%u00eb k%u00ebrkim t%u00eb s%u00eb v%u00ebrtet%u00ebs, e cila mund t%u00eb gjendet vet%u00ebm n%u00eb gjirin e natyr%u00ebs. N%u00eb raportin ndjenj%u00eb-arsye, rolin par%u00ebsor e luan ndjenja sepse, sipas romantik%u00ebve, arsyeja %u00ebsht%u00eb pjell%u00eb e arsimimit dhe n%u00eb thelbin e saj %u00ebsht%u00eb e korruptueshme. Njeriu duhet ta gjej%u00eb veten e humbur tek instinktet e harruara primitive, te njeriu i eg%u00ebr, i pandikuar nga qytet%u00ebrimi. Kjo e drejtoi interesin e romantik%u00ebve ndaj qytet%u00ebrimeve t%u00eb vjetra egjiptiane dhe greke, por jo romake. Nj%u00eb ideal tjet%u00ebr i romantizmit ka qen%u00eb edhe barazia midis njer%u00ebzve dhe ideali komb%u00ebtar. N%u00eb Gjermani, epoka e romantizmit, e quajtur ndryshe Stuhi dhe vrull,nj%u00eb nga l%u00ebvizjet m%u00eb revolucionare letrare dhe artistike, u %u00e7el nga G%u00ebtja(Goethe), 1749-1832, me dram%u00ebn %u201cG%u00ebci i Berlihingerit%u201d (1773). Nj%u00eb vep%u00ebr tjet%u00ebr e r%u00ebnd%u00ebsishme e G%u00ebtes %u00ebsht%u00eb tragjedia %u201cEgmont\vitin 1787, q%u00eb trajton luft%u00ebn nacional%u00e7lirimtare t%u00eb popullit holandez. N%u00eb periudh%u00ebn e klasicizmit dy veprat dramatike %u201cIfigjenia n%u00eb Taurid%u00eb%u201d (1787) dhe %u201cTorkuato Taso%u201d (1790) mbeten n%u00eb fondin e veprave t%u00eb tij kryesore. Por arritja m%u00eb madhore e G%u00ebtes %u00ebsht%u00eb, padyshim %u201cFausti%u201d (pjesa I, 1801, pjesa II, 1831). N%u00eb qend%u00ebr t%u00eb vepr%u00ebs %u00ebsht%u00eb personaliteti i njeriut, individi si themeli i shoq%u00ebris%u00eb, p%u00ebrkryerja e tij intelektuale dhe morale. N%u00eb fakt, te %u201cFausti%u201d, si bart%u00ebs i nj%u00eb imazhi t%u00eb lart%u00eb humanist p%u00ebr brezat pasues, mund t%u00eb gjendet gjith%u00eb njer%u00ebzimi. %u00cbsht%u00eb nj%u00eb nga veprat m%u00eb kuptimplote, m%u00eb filozofike, poetike dhe dramatike q%u00eb ka krijuar njeriu. Edhe pse, si%u00e7 e pranon edhe vet%u00eb G%u00ebtja, %u201cFausti%u201d %u00ebsht%u00eb m%u00eb shum%u00eb p%u00ebr t%u2019u lexuar, sesa p%u00ebr t%u2019u v%u00ebn%u00eb n%u00eb sken%u00eb, shum%u00eb regjisor%u00eb kan%u00eb guxuar dhe e kan%u00eb inskenuar at%u00eb me shum%u00eb sukses. G%u00ebtja ishte nj%u00eb figur%u00eb shum%u00eb e r%u00ebnd%u00ebsishme e teatrit. Duke qen%u00eb n%u00eb krye t%u00eb Teatrit t%u00eb Vajmarit, ai kishte ide t%u00eb forta n%u00eb lidhje me regjin%u00eb, aktrimin dhe dramaturgjin%u00eb. N%u00eb traktatin e tij %u201cRregulla p%u00ebr aktor%u00ebt%u201d, ai e shikon teatrin si instrument t%u00eb jasht%u00ebzakonsh%u00ebm formimi dhe p%u00ebrparimi shpirt%u00ebror. Dramaturgu m%u00eb i shquar, q%u00eb i dha frym%u00eb e fytyr%u00eb teatrit gjerman, %u00ebsht%u00eb padyshim, Frederik Shiler (Friedrich Schiller), 1759-1805. I frym%u00ebzuar nga idealet e liris%u00eb, ai u b%u00eb nj%u00eb nga frym%u00ebzuesit kryesor%u00eb t%u00eb l%u00ebvizjes Stuhi dhe vrull. K%u00ebsaj periudhe i p%u00ebrkasin dramat e tij %u201cCubat%u201d (1782), %u201cP%u00ebrbetimi i Fieskos%u201d (1783) dhe %u201cIntrig%u00eb e dashuri%u201d (1784), drama n%u00eb t%u00eb cilat ai %u00ebsht%u00eb p%u00ebrpjekur t%u2019i jap%u00eb zgjidhje problemit t%u00eb liris%u00eb, t%u00eb cil%u00ebn e quan par%u00ebsore dhe e shtron n%u00eb planin politik e shoq%u00ebror, ndryshe nga G%u00ebtja q%u00eb e shtronte n%u00eb planin universal njer%u00ebzor. Te %u201cVilhelm Teli%u201d, shtrohen ide t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsishme komb%u00ebtare q%u00eb kan%u00eb t%u00eb b%u00ebjn%u00eb me lirin%u00eb dhe bashkimin e kombit gjerman. TEATRI N%u00cb PERIUDH%u00cbN 12 ROMANTIKEN%u00eb fundin e shekullit XVIII dhe gjysm%u00ebn e par%u00eb t%u00eb shekullit XIX, u zhvillua romantizmi si nj%u00eb reaksion ndaj formave t%u00eb kufizuara t%u00eb neoklasicizmit. Gjermania i dhuroi bot%u00ebs figur%u00ebn e ndritur, t%u00eb gjithanshme t%u00eb G%u00ebtes, i cili dha nj%u00eb kontribut t%u00eb madh edhe p%u00ebr teatrin, qoft%u00eb si dramaturg, estet dhe kritik, qoft%u00eb si regjisor. Shkrimtar%u00eb dhe poet%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm, si Bajroni dhe Shelli n%u00eb Angli, Viktor Hygoi n%u00eb Franc%u00eb, Pushkini dhe Gogoli n%u00eb Rusi, dhan%u00eb kontributin e tyre edhe n%u00eb teat%u00ebr e dramaturgji.Aleksand%u00ebr Moisiu n%u00eb rolin e Faustit